ç ğ ı ö ş ü â î û

KÜLTİGİN ANITI

Güney Yüzü

Tanrı gibi gökte olmuş Türk Bilge Kaganı, bu zamanda oturdum. Sözümü tamamıyla işit. Bilhassa küçük kardeş yeğenim, oğlum, bütün soyum, milletim, güneydeki sadpit beyleri, kuzeydeki tarkat, buyruk beyleri, Otuz Tatar.........
Tengri teg tengriden bolmiş Türk Bilge Kagan bu ödke olurtum. Sabimin tüketi esidgil. Ulayu ini yigünüm oglanim biriki ogusum budunum biriye sadpit begler yiriya tarkat buyruk begler Otuz [Tatar...]
Dokuz Oğuz beyleri, milleti! Bu sözümü iyice işit, adamakıllı dinle: Doğuda gün doğusuna, güneyde gün ortasına, batıda gün batısına, kuzeyde gece ortasına kadar, onun içindeki millet bana tâbidir. Bunca milleti
Tokuz Oguz begleri buduni bu sabimin edgüti esid katigdi tingla: Ilgerü kün togsik [kop] m[ang]a k[örür]. [Bunc]a budun
hep düzene soktum. O şimdi kötü değildir.Türk kaganı Ötüken Yış'da otursa ilde sıkıntı yoktur. Doğuda Santung ovasına kadar ordu sevk ettim, denize ulaşmama az kaldı. Güneyde Dokuz Ersin'e kadar ordu sevk ettim, Tibet'e ulaşmama az kaldı. Batıda inci nehrini geçerek
kop itdim. Ol amti any ig yok. Türk kagan Ötüken yiş olursar ilte bung yok. Ilgerü Santung yazika tegi süledim, taluyka kicig tegmedim. Birigerü Tokuz Ersinske tegi süledim, Tüpütke kicig [teg]medim. Kurigaru Yincü ög[üz]
Demir kapıya kadar ordu sevk ettim. Kuzeyde Yir Bayirku yerine kadar ordu sevk ettim. Bunca yere kadar yürüttüm. Ötüken Yış'dan daha iyisi hiç yokmuş. İl tutucak yer Ötüken Yış imiş. Bu yerde oturup Çin milleti ile
kece Temir Kapigka tegi süledim. Yirigaru Yir Bayirku yiringe tegi süledim. Bunca yirke tegi yoritdim. Ötüken yişta yig idi yok ermis. Il tutsik yir Ötüken yis ermis. Bu yirde olurup Tabgac budun birle
anlaştım. Altını, gümüşü, ipeği ipekliyi sıkıntısız öylece veriyor. Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak imiş. Tatlı sözle, yumuşak ipek kumaşla aldatıp uzak milleti öylece yaklaştırırmış. Yaklaştırıp konduktan sonra, kötü şeyleri o zaman düşünürmüş.
tüzültüm. Altun kümüş isgiti kutay bungsuz anca birür. Tabgac budun sabi sücig agisi yimsak ermiş. Sücig sabin yimsak agin arip irak budunug anca yagutir ermiş. Yagura kondukda kisre any ig bilig anda övür ermiş.
İyi bilgili insanı, iyi cesur insanı yürütmezmiş. Bir insan yanılsa, kabilesi milleti, akrabasına kadar barındırmazmış. Tatlı sözüne, yumuşak ipek kumasına aldanım çok çok, Türk milleti, öldün; Türk milleti, öleceksin! Güneye Cogay Yış'a, Tögüldün
Edgü bilge kişig edgü alp kişig yoritmaz ermiş. Bir kişi yang ilsar ogusi buduni bisükinge tegi kidmaz ermiş. Sücig sabinga yimsak agisinga arturup öküs Türk budun öltüg. Türk budun ölsiking. Biriye Cogay Yiş Tögültün
ovasına konayım dersen, Türk milleti, öleceksin! Orda kötü kişi şöyle öğretiyormuş: Uzak ise kötü mal verir, yakın ise iyi mal verir deyip öyle öğretiyormuş. Bilgi bilmez kişi o sözü alıp, yakına gidip, çok insan, öldün!
yazi konayin tiser Türk budun ölsikig. Anda anyig kişi anca bosgurur ermiş. Irak erser yablak agi birür, yaguk erser edgü agi birür tip anca bosgurur ermiş. Bilig bilmez kişi ol sabig alip yaguru barip öküs kişi öltüg.
O yere doğru gidersen, Türk milleti öleceksin! Ötüken yerinde oturup kervan, kafile gönderirsen hiç bir sıkıntın yoktur. Ötüken Yış'da oturursan, ebediyen il tutarak oturacaksın. Türk milleti, tokluğun kıymetini bilmezsin. Açlık, tokluk düşünmezsin. Bir doysan açlığı düşünmezsin. Öyle olduğun
Ol yirgerü barsan Türk budun ölteci sen. Ötüken yir olurup arkis tirkiş isar neng bungug yok. Ötüken Yış olursar benggü il tuta olurtaci sen. Türk budun tokurkak sen. Acsin tosik ölmez sen. Bir todsar acsik ölmez sen. Antagingin
için, beslemiş olan kaganının sözünü almadan her yere gittin. Hep orda mahvoldun, yok edildin. Orda, geri kalanınla her yere hep zayıflayarak, ölerek yürüyordun. Tanrı buyurduğu için, kendim devletli olduğum için, kagan oturdum. Kagan oturup
ücün igidmiş kaganingin sabin almatin yir sayu bardig. Kop anda alkintig, ariltig. anda kalmisi yir sayu kop toru ölü yoriyur ertig. Tengri yarlikadukin ücün [ö]züm kutum bar ücün kagan olurtum. Kagan olurup
aç, fakir milleti hep toplattım. Fakir milleti zengin kıldım. Az milleti çok kıldım. Yoksa, bu sözümde yalan var mı? Türk beyleri, milleti bunu işitin! Türk milletini toplayıp il tutacağını burda vurdum. Yanılıp öleceğini yine
yok cigany budunug kop kubratdim. Cigany budunug bay kıldım. Az budunug öküs kıldım. Azu bu sabimda igid bar gu? Türk begler budun buni esiding. Türk [budun ti]rip il tutsikingin bunda urtum. Yangilip ölsikingin yime
burda vurdum. Her ne sözüm varsa ebedî taşa vurdum. Ona bakarak bilin. Şimdiki Türk milleti, beyleri, bu zamanda itaat eden beyler olarak mı yanılacaksınız? Ben ebedî taş yontturdum... Çin kaganından resimci getirdim, resimlettim. Benim sözümü kırmadı.
bunda urtum. Neng neng sabim erser benggü taska urtum. Angar körü biling. Türk amti budun begler bödke körügme begler gü yangiltaci siz? Men b[enggü tas tokitdim... Tabg]ac kaganda bedizci kelürtüm, bedizet[t)im. Mening sabimin simadi.
Çin kaganın maiyetindeki resimciyi gönderdim. Ona bambaşka türbe yaptırdım. İçine dışına bambaşka resim vurdurdum: Taş yontturdum. Gönüldeki sözümü vurdurdum... On Ok oğluna, yabancına kadar bunu görüp bilin. Ebedî taş
Tabgac kaganing icreki bedizcig iti. Angar adincig bark yaraturtum. Icin tasin adincig bediz urturtum. Tas tokitdim. Köng ülteki sabimin u[rturtum... On Ong ogling]a tatinga tegi buni körü biling. Benggü tas
yontturdum... İl ise, söyle daha erişilir yerde ise, işte öyle erişilir yerde ebedî taş yontturdum, yazdırdım. Onu görüp öyle bilin. Şu taş... dim. Bu yazıyı yazan yeğeni Yollug Tigin
tokitdim. b[u...il] erser, anca taki erig yirte irser, anca erig yirte benggü tas tokitdim, bitid[d]im. Ani körüp anca biling. Ol tas [...]dim. Bu bitig bitigme atisi Yol[l]ug T[igin].

Doğu Yüzü

Üstte mavi gök, altta yağız yer kılındıkta, ikisi arasında insanoğlu kılınmış. İnsanoğlunun üzerine ecdadım Bumin Kagan, İstemi Kagan oturmuş. Oturarak Türk milletinin ilini töresini tutuvermiş, düzenleyivermiş.
Üze kök tengri asra yagiz yir kilindukda ikin ara kişi ogli kilinmiş. Kişi oglinda üze ecüm apam Bumin Kagan Istemi Kagan olurmiş. Olurupan Türk budunung ilin törüsin tuta birmiş, iti birmiş.
Dört taraf hep düşman imiş. Ordu sevk ederek dört taraftaki milleti hep almış, hep tâbi kılmış. Başlıya baş eğdirmiş, dizliye diz çöktürmüş. Doğuda Kadirkan Yış'a kadar, batıda Demir Kapı'ya kadar kondurmuş. İkisi arasında
Tört bulung kop yagi ermiş. Sü sülepen tört bulungdaki budunug kop almış. kop baz kılmış. Basligig yükündürmiş tizligig sökürmiş. İlgerü Kadirkan yiska tegi kirü Temir Kapigka tegi kondurmuş. İki ara
pek teşkilâtsız ÖKÜK TÜRK öylece oturuyormuş. Bilgili kagan imiş, cesur kagan imiş. Buyruku yine bilgili imiş tabii, cesur imiş tabii. Beyleri de milletide doğru imiş. Onun için ili öylece tutmuş tabii. İli tutup töreyi düzenlemiş. Kendisi öylece
idi oksuz ÖKÜK TÜRK anca olurur ermiş. Bilge kagan ermiş, alp kagan ermiş. Buyruki yime bilge ermiş erinc, alp ermiş erinc. Begleri yime buduni yime tüz ermiş. Ani ücün ilig anca tutmiş erinc. İlig tutup törüg itmiş. Özü anca
vefat etmiş. Yascı, ağlayıcı, doğuda gün doğusundan Bökli Çöllü halk, Çin, Tibet, Avar, Bizans, Kırgız, Üç Kurikan, Otuz Tatar, Kıtay, Tatabi, bunca millet gelip ağlamış, yas tutmuş. Öyle ünlü kagan imiş. Ondan sonra küçük kardeşi kagan
kergek bolmiş. Yogci sigitci öng re kün togsikda Bökli cöl[l]üg il Tabgac Tüpüt Apar Purum Kirkiz Üc Kurikan Otuz Tatar Kitany Tatabi bunca budun kelipen sigtamiş yoglamış. Antag küllüg kagan ermiş. Anda kisre inisi kagan
olmuş tabii, oğulları kagan olmuş tabii. Ondan sonra küçük kardeşi büyük kardeşi gibi kılınmamış olacak. Bilgisiz kagan oturmuştur, kötü kagan oturmuştur. Buyruku da bilgisizmiş tabii, kötü imiş tabii.
bolmiş erinc, ogliti kagan bolmiş erinc. Anda kisre inisi ecisin teg kilinmaduk erinc, ogli kangin teg kilinmaduk erinc. Biligsiz kagan olurmiş erinc, yablak kagan olurmiş erinc. Buyruki yime biligsiz erinc, yablak ermiş erinc.
Beyleri, milleti âhenksiz olduğu için, Çin milleti hilekâr ve sahtekâr olduğu için, aldatıcı olduğu için, küçük kardeş ve büyük kardeşi birbirine düşürdüğü için, bey ve milleti karşılıklı çekistirdiği için, TÜRK milleti il yaptığı ilini elden çıkarmış,
Begleri buduni tüzsüz ücün Tabgac budun tebligin kürlüg ücün armakcisin ücün inili ecili kingsürtükin ücün begli budunlig yongsurtukin üçün TÜRK budun illedük ilin icginu idmiş,
kagan yaptığı kaganını kaybedivermiş. Çin milletine beylik erkek evlâdı kul oldu, hanımlık kız evlâdı cariye oldu. Türk beyler TÜRK adını bıraktı. Çinli beyler Çin adını tutup, Çin kaganına
kaganladuk kaganin yitürü idmiş. Tabgac budunka beglik uri oglin kul boldi, isilik kiz oglin küng boldi. Türk begleri Türk atin iti. Tabgacgi begleri Tabgac atin tutupan Tabgac kaganka
itaat etmiş. Elli yıl işi gücü vermiş. Doğuda gün doğusunda Bökli kagana kadar ordu sevk edivermiş. Batıda Demir Kapı'ya kadar ordu sevk edivermiş. Çin kaganına ilini, töresini alıvermiş. TÜRK halk
körmiş. Elig yil isig küçüg birmiş. Ilgerü kün togsikda Bökli kaganka tegi süleyim birmiş. Tabgac kaganka ilin törüsin ali birmiş. Türk kara kamag
kitlesi şöyle demiş: İlli millet idim, ilim şimdi hani, kime ili kazanıyorum der imiş. Kaganlı millet idim, kaganım hani, ne kagana işi gücü veriyorum der imiş. Öyle diyip Çin kaganına düşman olmuş.
budun anca timiş: Illig budun ertim, ilim amti kani, kimke ilig kazganur men tir ermiş. Kaganlig budun ertim, kaganim kani, ne kaganka isig kücüg birür men tir ermiş. Anca tip Tabgac kaganka yagi bolmiş.
Düşman olup, kendisini tanzim ve tertip edemediğinden yine teslim olmuş. Bunca işi gücü verdiğini düşünmeden, TÜRK milletini öldüreyim, kökünü kurutayım der imiş. Yok olmaya gidiyormuş.
Yagi bolup itinü yaratunu umaduk yana içikmiş. Bunca isig küçüg birtükgerü sakinmati TÜRK budun ölüreyin urugsiratayin tir ermiş. Yokadu barir ermiş. Üze TÜRK Tengrisi TÜRK iduk yiri
Yukarıda TÜRK tanrısı, TÜRK mukaddes yeri, suyu öyle tanzim etmiş. TÜRK milleti yok olmasın diye, millet olsun diye babam İltiriş Kaganı, annem İlbilge Hatunu göğün tepesinde tutup yukarı kaldırmış olacak. Babam kagan on yedi erle dışarı çıkmış. Dışarı
subi anca itmiş. TÜRK budun yok bolmazun tiyin budun bolcun tiyin kang im İltiriş Kaganig ögüm İlbilge Katunug Tengri töpüsinde tutup yügerü kötürmiş erinc. Kang im kagan yiti yigirmi erin taşikmiş. Taşra
yürüyor diye ses işitip şehirdeki dağa çıkmış, dağdaki inmiş, toplanıp yedi er olmuş. Tanrı kuvvet verdiği için babam kaganın askeri kurt gibi imiş, düşmanı koyun gibi imiş. Doğuya, batıya asker sevkedip toplamış, yığmış. Hepsi
yoriyur tiyin kü esidip balikdaki tagikmiş, tagdaki inmiş, tirilip yitmiş er bolmiş. Tengri küc birtük ücün kangim kagan süsi böri teg ermiş, yagisi kony teg ermiş. İlgerü kurigaru sülep ti[r]m[iş] kubrat[miş]. [K]amagi
yedi yüz er olmuş. Yedi yüz er olup ilsizlesmiş, kagansızlasmış, milleti, TÜRK töresini bırakmış milleti, ecdadımın töresince yaratmış, yetiştirmiş.Tölis, Tardus milletini orda tanzim etmiş.
yiti yüz er bolmiş. Yiti yüz er bolup ilsiremiş kagansiramis budunug, küng edmis kuladmis budunug Türk törüsin icginmis budunug ecüm apam törüsince yaratmış, bosgurmiş. Tölis Tardus [budunug anda itmiş.]
Yabguyu, sadi orda vermiş. Güneyde Çin milleti düşman imiş. Kuzeyde Baz Kagan, Dokuz Oguz kavmi düşman imiş. Kırgız, Kurikan, Otuz Tatar, Kıtay, Tatabi hep düşman imiş. Babam kagan bunca...
Yabgug sadig anda birmiş. Biriye Tabgac budun yagi ermiş. Yiriya Baz kagan Tokuz Oguz budun yagi ermişs. Kirkiz Kurikan Otuz Tatar Kitany Tatabi kop yagi ermiş. Kangim kagan bunca...
Kirk yedi defa ordu sevk etmiş, yirmi savaş yapmış. Tanrı lütfettiği için illiyi ilsizletmiş, kaganlıyı kagansızlatmış, düşmanı tâbi kılmış, dizliye diz çöktürmüş, başlıya baş eğdirmiş. Babam kagan öylece ili,
Kirk artuki yiti yoli sülemiş, yigirmi süngüs süngirmiş. Tengri yarlikaduk üçün illigig ilsiretmiş, kaganligig kagansiratmiş, yagig baz kilmiş, tizligig sökirmiş, basligig yükündü[rmiş. Kangim kagan anca ilig]
töreyi kazanıp, çcup gitmiş. Babam kagan için ilkin Baz Kaganı balbal olarak dikmiş. O töre üzerine kagan oturdu. Amcam kagan oturarak Türk milletini tekrar tanzim etti, besledi. Fakiri zengin kıldı, azı çok kıldı.
törüg kazganip uca barmış. Kangim kaganka Baz kaganig balbal tikmiş. Ol törüde üze ecim kagan olurti. Ecim kagan olurupan TÜRK budunug yice itdi, igit[t]i. Ciganyig [bay kildi, azig öküs kıldı].
Amcam kagan oturduğunda kendim Tarduş milleti üzerinde sad idim. Amcam kagan ile doğuda Yeşil Nehir, Santung ovasına kadar ordu sevk ettik. Batıda Demir Kapı'ya kadar ordu sevk ettik. Kögmeni asarak Kırgız ülkesine kadar ordu sevk ettik.
Ecim kagan olurtukda özüm Tarduş budun üze sad ertim. Ecim kagan birle ilgerü Yasil Ögüz Santung yazika tegi süledimiz. Kögmen asa Ki[rkiz yiringe tegi süledimiz].
Yekün olarak yirmi beş defa ordu sevk ettik, on üç defa savaştık. İlliyi ilsizleştirdik, kaganlıyı kagansızlaştırdık. Dizliye diz çöktürdük, başlıya baş eğdirdik. Türgiş Kaganı Türkümüz, milletimiz idi. Bilmediği
Kamagi biş otuz süledimiz, üc yigirmi süngüsdümüz. İlligig ilsiretdimiz, kaganligig kagansiratdimiz. Tizligig sökürtümüz, bşsligig yükündürtümüz. Türgiş kagan Türkümüz [budunumuz erti. Bilmedükin]
için, bize karşı yanlış hareket ettiği için kaganı öldü. Buyruku, beyleri de öldü. On Ok kavmi eziyet gördü. Ecdadımızın tutmuş olduğu yer, su sahipsiz olmasın diye Az milletini tanzim ve tertip edip...
üçün bizinge yangil[d]ukin üçün kagani ölti. Buyriki begleri yime ölti. On Ok budun emgek körti. Ecümüz apamiz tutmiş yir sub idisiz bolmazun tiyin Az budunug itip yar[atip...]
Bars bey idi. Kagan adını burda biz verdik. Küçük kız kardeşim prensesi verdik. Kendisi yanıld, kaganı öldü, milleti cariye, kul oldu. Kögmenin yeri, suyu sahipsiz kalmasın diye Az, Kırgız kavmini düzene sokup geldik. Savaştık...ilini
Bars beg erti. Kagan ati bunda biz birtimiz. Singilim kuncuyug birtimiz. Özi yangildi, kagani ölti, buduni küng kul boldi. Kögmen yir sub idisiz kalmazun tiyin Az Kirkiz Budunug yarat[ip keltimiz, süngüsdümüz...ilin]
geri verdik. Doğuda Kadirkan Yış'ı aşarak milleti öyle kondurduk, öyle düzene soktuk. Batıda Kengü Tarman'a kadar Türk milleti öyle kondurduk, öyle düzene soktuk. O zamanda kul kullu olmuştu. Cariye cariyeli olmuştu. Küçük kardeş büyük kardeşini bilmezdi, oğlu babasını bilmezdi.
yana birtimiz. İlgerü Kadirkan yisig asa budunug anca kondurtumuz, anca itdimiz. Kurigaru Kengü Tarmanka tegi TÜRK budunug anca kondurtumuz, anca itdimiz. Ol ödke kul kullug bolmiş erti, [küng künglüg bolmis erti. Inisi ecisin bilmez erti. Ogli kangin bilmez erti]
Öyle kazanılmış, düzene sokulmuş ilimiz, töremiz vardı. TÜRK, Oğuz beyleri, milleti, işitin: Üstte gök basmasa, altta yer delinmese, TÜRK milleti, ilini töreni kim boza bilecekti? TÜRK milleti, vazgeç,
Anca kazganmış itmiş ilimiz törümüz erti. TÜRK Oguz begleri budun esiding. Üze Tengri basmasar, aşra yir telinmeser, TÜRK budun, ilingin törüngin kim artati [udaci erti]? TÜRK budun ertin,
pişman ol! Disipsizliğinden dolayı, beslemiş olan bilgili kaganınla, hür ve müstakil iyi iline karşı kendin hata ettin, kötü hale soktun. Silâhlı nereden gelip dağıtarak gönderdi? Mızraklı nereden gelerek sürüp gönderdi. Mukaddes Ötüken Yış'ın milleti, gittin. Doğuya giden,
ökün! Küregüng ün üçün igidmiş bilge kaganing in ertmiş barmış edgü ilinge kentü yangildig, yablak kigürtüg. Yaraklig kandin kelin yanya iltdi. Süngüglüg kandin kelipen süre iltdi? İduk Ötüken y[ış budun bardig. İlgerü barigma]
gittin. Batıya giden, gittin, Gittiğin yerde hayrın şu olmalı: Kaıin su gibi koştu, kemiğin dağ gibi yattı. Beylik erkek evlâdın kul oldu, hanımlık kız evlâdın cariye oldu. Bilmediğin için, kötülüğün yüzünden amcam, kagan uçup gitti.
bardig, kurigaru barigma bardig. Barduk yirde edgüg ol erinc: Kaning subca yügürti, süngüküng tagca yatdi. Beglik uri oglung kul boldi, isilik kız oglung küng boldi. Bilmedük üçün [yablakingin üçün ecim kagan uca bardi.]
Önce Kırgız kaganını balbal olarak diktim. TÜRK milletinin adı sanı yok olmasın diye, babam kaganı, annem hatunu yükseltmiş olan TANRI, il veren TANRI, TÜRK milletinin adı sanı yok olmasın diye,
Baslayu Kirkiz kaganig balbal tikdim. TÜRK budunug ati küsi yok bolmazun tiyin kangim kaganig ögüm katanug kötürmiş TENGRİ il birigme TENGRİ TÜRK budun ati küsi yok bolmazun [tiyin özümin ol Tengri]
kendimi o TANRI kagan oturttu tabii. Varlıklı, zengin millet üzerine oturmadım. İşte aşsız, dışta elbisesiz; düşkün, perişan milletin üzerine oturdum. Küçük kardeşim Kül Tigin ile konuştuk. Babamızın, amcamızın kazanmış olduğu milletin adı sanı yok olmasın
kagan olurti erinc. Neng yilsig budunka olurmadım. İçre assiz taşra tonsuz yabiz yablak budunda üze olurtum. İnim Kül Tigin birle sözleştimiz. Kangimiz ecimiz kaz[ganmis budun ati küsi yok bolmazun]
diye, TÜRK milleti için gece uyumadım, gündüz oturmadım. Küçük kardeşim Kül Tigin ile, iki sad ile öle yite kazandım. Öyle kazanıp bütün milleti ateş, su kılmadım. Ben kendim kagan oturduğumda, her yere
tiyin TÜRK budun üçün tün udimadim, küntüz olurmadım. İnim Kül Tigin birle iki sad birle ölü yitü kazgandım. Anca kazganip biriki budunug ot sub kılmadım. Men [özüm kagan olurtukuma yir sayu]
gitmiş olan millet öle yite, yaya olarak çıplak olarak dönüp geldi. Milleti besleyeyim diye, kuzeyde Oğuz kavmine doğru, doğuda Kitay, Tatabi kavmine doğru
barmiş budun ölü yitü yadagin yalingin yana kelti. Budunug igideyim tiyin yirigaru Oguz budun tapa ilgerü Kitany Tatabi budun tapa birigerü Tabgac tapa ulug sü iki yigir[mi süledim ... süngüsdüm. Anda]
sonra, TANRI bağışlasın, devletim var olduğu için, kısmetim var olduğu için, ölecek milleti diriltip besledim. Çıplak milleti elbiseli, fakir milleti zengin kıldım. Az milleti çok kıldım. Değerli illiden, değerli kaganlıdan daha iyi kıldım. Dört taraftaki
kisre TENGRİ yarlikazu kutum bar üçün ülügüm bar üçün ölteci budunug tirgürü igit[t]im. Yaling budunug tonlug, cigany budunug bay kıldım. Az budunug öküs kiltim. Igar illigde [igar kaganligda yig kildim. Tört bulungdaki]
milleti hep tabii kıldım, düşmansız kıldım. Hep bana itaat etti. İş gücü veriyor. Bunca töreyi kazanıp küçük kardeşim Kül Tigin kendisi öyle vefat etti. Babam kagan uçtuğunda küçük kardeşim Kül Tigin yedi yaşında kaldı ...
budunug kop baz kaldım, yagisiz kıldım. Kop manga körti. Isig kücüg birür. Bunca törüg kazganip inim Kül Tigin özi anca kergek boldi. Kangim kagan ucdukda inim Kül Tigin yi[ti yasda kalti ... ]
Umay gibi annem hatunun devletine kücük kardeşim Kül Tigin er adını aldı. On altı yaşında, amcam kaganın ilini, töresini şöyle kazandı: Altı Cub Sogdak'a doğru ordu sevk ettik, bozduk. Çinli Ong vali, elli bin asker geldi, savaştık.
Umay teg ögüm katun kutinga inim kül tigin er at buldi. Alti yigirmi yasinga ecim kagan ilin törüsin anca kazgandi. Alti Cub Sogdak tapa süledimiz, bozdumuz. Tabgac Ong tutuk biş t[ümen sü kelti, süngüsdümüz?]
Kül Tigin yaya olarak atılıp hücum etti. Ong valinin kayın biraderini, silâhlı, elle tuttu, silâhlı olarak kagana takdim etti. O orduyu orda yok ettik. Yirmi bir yaşında iken, Caca generale karşı savaştık. En önce Tadigin, Corun boz atına binip hücum etti. O at orda
Kül Tigin yadagin oplayu tegdi, Ong tutuk yurcin yaraklig eligin tutdi, yarakligdi kaganka anculadi. Ol süg anda yok kıldımız. Bir otuz yaşinga Caca sengünke sünggüsdümüz. Ang ilki Tadinging Corung boz [atig binip tegdi. Ol at anda]
öldü. İkinci olarak Isbara Yamtarin boz atına binip hücum etti. O at orda öldü. Zırhından kaftanından yüzden fazla ok ile vurdular, yüzüne başına bir tane değdirmedi. ...
ölti. İkinti Isbara Yamtar boz atig binip tegdi. Ol at anda ölti. Üçünc Yigen Silig beging kedimlig tong at binip tegdi. Ol at anda ölti. Yarinkinda yalmasinda yüz artuk okin urti, yüzing e basing a bir ok t[egürmedi ...]
Hücum ettigini, TÜRK beyleri, hep bilirsiniz. O orduyu orda yok ettik. Ondan sonra Yir Bayirkunun Ulug Irkını düşman oldu. Onu dağıtıp Türgi Yargun Gölünde bozduk. Ulug Irkin azıcık erle kaçıp gitti. Kül Tigin yirmi altı
Tegdükin TÜRK begler kop bilir siz. Ol süg anda yok kıldımız. Anda kisre Yir Bayirku Ulug Irkin yagi boldi. Ani yany ip Türgi Yargün költe bozdumuz. Ulug Irkin azkinya erin tezip bardi. Kül Tigin [alti otuz]
yaşında iken Kırgız'a doğru ordu sevk ettik. Mızrak batımı karı söküp, Kögmen ormanını aşarak yürüyüp Kırgız kavmini uykuda bastık. Kaganı ile Songa Yış'da savaştık. Kül Tigin, Bayırkunun ak aygırına
yaşinga Kirkiz tapa süledimiz. Süngüg batimi karig söküpen Kögmen yisig toga yorip Kirkiz budunug uda basdimiz. Kaganin birle Songa yisda süngüsdümüz. Kül Tigin Bayirkun[ung ak adgi]r[ig]
binip atılarak hücum etti. Bir eri ok ile vurdu, iki eri kovalayıp takıp ederek mızrakladı. O hücum ettiğinde, Bayirkunun ak aygırı, uyluğunu kırarak, vurdular. Kırgız kaganını öldürdük, ilini aldık. O yılda Türgiş'e doğru Altın Yış'ını
binip oplayu tegdi. Bir erig okun urti, iki erig udu asuru sancdi. Ol tegdükde Bayirkunung ak adgirig udlukin siyu urti. Kirkiz kaganin ölürtümüz, ilin altimiz. Ol yilka Tü[rgis tapa Altun yişig]
aşarak, İrtiş nehrini geçerek yürüdük. Türgiş kavmini uykuda bastık. Türgiş kaganının ordusu Bolcuda ateş gibi, fırtına gibi geldi. Savaştık. Kül Tigin alnı beyaz boz ata binip hücum etti. Alnı beyaz boz...
toga irtiş ögüzüg kece yoridimiz. Türgiş budunug uda basdimiz. Türgiş kagan süsi Bolcuda otca borca kelti. Süngüstümüz. Kül Tigin basgu boz at binip tegdi. Basgu boz k[.
... tutturdu. Ikisini kendi yakalattı. Ondan sonra tekrar girip Türgiş kaganının buyruku Az valisini elle tuttu. Kaganını orda öldürdük, ilini aldık. Türgiş avam halkı hep tâbi oldu. O kavmi Tabarda kondurduk ...
...] tutuz[i]. Ikisin öze alduzdi. Anda yana kırıp Türgiş kagan buyruki Az tutukug elgin tutdi. Kaganin anda ölürtümüz, ilin altimiz. Kara Türgiş budun kop icikdi. Ol budunug Tabarda ko[nturtumuz? ... ]
Sogd milletini düzene sokayım diye inci nehrini geçerek Demir Kapı'ya kadar ordu sevk ettik. Ondan sonra Türgiş avam halkı hep tâbi oldu. O kavmi Tabarda kondurduk ...
Sogdak budun iteyin tiyin Yincü ögüzüg kece Temir Kapigka tegi süledimiz. Anda kisre Kara Türgiş budun yagi bolmiş. Kengeris tapa bardi. Bizing sü ati toruk azuki yok erti. Yablak kişi er[ ...]
kahraman er bize hücum etmişti. Öyle bir zamanda pişman olup Kül Tigin'i az erle eriştirip gönderdik. Büyük savaş savaşmış. Türgiş avam halkını orda öldürmüş, yenmiş. Tekrar yürüyüp.........
alp er bizinge tegmiş erti. Antag ödke ökünüp Kül Tiginig az erin irtürü itimiz. Ulug süng üs süng üsmis Alp Salcı ak atın binip tegmiş. Kara Türgiş budunug anda ölürmiş. almiş. Yana yorip ...

Kuzey Yüzü

[ ...] ile, Kosu vali savaşmış. Askerini hep öldürmüş. Evini, malını eksiksiz hep getirdi. Kül Tigin yirmi yedi yaşına gelince Karluk kavmi hür ve müstakil iken düşman oldu. Tamag İduk Basda savaştık.
[...] birle Kosu tutuk birle süngüsmiş. Erin kop ölirmiş. Ebin barimin [kali]siz kop kelürti. Kül Tigin yiti otuz yaşınga. Karluk budun erür barur erkli yagi boldi. Tamag Iduk Basda süngüstümüz.
Kül Tigin o savaşta otuz yaşında idi. Alp Saci ata binip atılarak hücum etti. İki eri takip edip kovalayarak mızrakladı. Karluku öldürdük, yendik. Az milleti düşman oldu. Kara Göl'de savaştık. Kül Tigin otuz bir yaşında idi. Alp Saci atına
[Kül] Tigin ol süngüsde otuz yaşayur erti. Alp Salcı [ak]in binip oplayu tegdi. Iki erig udu asuru sancdi. Karlakug ölürtümüz, altimiz. Az budun yagi boldi. Kara Költe süngüsdümüz. Kül Tigin bir kırk yaşayur erti. Alp Salci akin
binip atılarak hücum etti. Az ilteberini tuttu. Az milleti orda yok oldu. Amcam kaganın ili şaşdığında; millet, hükümdar ikiye ayrıldığında; İzgil milleti ile savaştık. Kül Tigin Alp Salci atına binip
binip oplayu tegdi. Az ilteberig tutdi. Az budun anda yok boldi. Ecim kagan ili kamsag boltukinda budun ilig ikegü boltikinda izgil budun birle süngüsdümüz. Kül Tigin Alp Salci atın binip
atılarak hücum etti. O at orda düştü. İzgil milleti öldü. Dokuz OĞuz milleti kendi milletim idi. Gök, yer bulandığı için düşman oldu. Bir yılda beş defa savaştık. En önce Togu Balık'ta savaştık.
o[playu tegd]i. Ol at anda tüs[di]. Izgil [budun] ölti. Tokuz Oguz budun kentü budunum erti. Tengri yir bulgakin üçün yagi boldi. Bir yilka bis yoli süngüsdümüz. Ang ilk Togu Balikda süngüsdümüz.
Kül Tigin Azman atına binip atılarak hücum etti. Altı eri mızrakladı. Askerin hücumda yedinci eri kılıçladı. İkinci olarak Kusalguk'ta Ediz ile savaştık. Kül Tigin Az yağızına binip, atılarak hücum edip bir eri mızrakladı.
Kül Tigin azman akig binip oplayu tegdi. Alti erig sancdi. Sü [t]egisinde yitinc erig kilicladi. İkinti Kusalgukda Ediz birle süngüsdümüz. Kül Tigin Az yagizin binip oplayu tegip bir erig sancdi.
Dokuz eri çevirerek vurdu. Ediz kavmi orda öldü. Üçüncü olarak Bolcu'da Oğuz ile savaştık. Kül Tigin Azman atına binip hücum etti, mızrakladı. Askerini mızrakladık, ilini aldık. Dördüncü olarak Cus başında savaştık. TÜRK
Tokuz erig egire tokidi. Ediz budun anda ölti. Ücünc Bo[lcu]da Oguz birle süngüsdümüz. Kül Tigin Azman akig binip tegdi, sancdi. Süsin sancdimiz, ilin altimiz. Törtünc Cus basinda süngüsdümüz. TÜRK
milleti ayak titretti. Perişan olacaktı. Ilerleyip gelmiş ordusunu Kül Tigin püskürtüp, Tongra'dan bir boyu, yiğit on eri Tongra Tigin mateminde çevirip öldürdük. Beşinci olarak Ezginti Kadız'da Oğuz ile savaştık. Kül Tigin
budun adak kamsatdi. Yablak bo[ldac]i erti. Oza [k]elmis süsin Kül Tigin agitip Tongra bir ogus alpagu on erig Tong a Tigin yoginda egirip ölürtümüz. Bisinc Ezginti Kadizda Oguz birle süngüsdümüz. Kül Tigin
Az yağızına binip hücum etti. İki eri mızrakladı, çamura soktu. O ordu orda öldü. Amga kalesinde kışlayıp ilk baharında Oğuz'a doğru ordu çıkardık. Kül Tigin evin başında bırakarak, müdafaa tedbiri aldık. Oğuz düşman, merkezi bastı. Kül Tigin
Az yagizin binip tegdi. Iki erig sancdi. b[alikk]a b[as]ikdi. Ol sü anda ö[lti]. Amga korgan kışlap yazinga Oguzgaru sü tasikdimiz. Kül Tigin ebig baslayu kit[t]imiz. Oguz yagi ordug basdi. Kül Tigin
öksüz akına binip dokuz eri mızrakladı, merkezi vermedi. Annem hatun ve analarım, ablalarım, gelinlerim, prenseslerim, bunca yaşayanlar cariye olacaktı, ölenler yurtta yolda yatıp kalacaktınız.
ögsüz akin binip tokuz eren sancdi, ordug birmedi. Ögüm katun ulayu öglerim ekelerim kelingünüm kuncuylarim bunca yime tirigi kung boldaci erti, ölügi yurtda yolta yatu kaldaci ertigiz.
Kül Tigin olmasa hep ölecektiniz. Küçük kardeşim Kül Tigin vefat etti. Kendim düşünceye daldım. Görür gözüm görmez gibi, bilir aklım bilmez gibi oldu. Kendim düşünceye daldım. Zamanı TANRI yaşar. İnsanoğlu hep ölmek için türemiş.
Kül Tigin yok erser, kop ölteci ertigiz. İnim Kül Tigin kergek boldi. Özüm sakindim. Körür közüm körmez teg, bilir biligim bilmez teg boldi. Özüm sakindim. Öd Tengri yaşar. Kişi ogli kop ölgeli törümiş.
Öyle düşünceye daldım. Gözden yaş gelse mâni olarak, gönülden ağlamak gelse geri çevirerek düşünceye daldım. Müthiş düşünceye daldım. Iki sadın ve küçük kardeş yeğenimin, oğlumun, beylerimin, milletimin gözü kaşı kötü olacak diyip düşünceye daldım. Yascı, ağlayıcı olarak Kıtay, Tatabi milletinden başta
Anca sakindim. Közde yaş kelser tida köngülte sigit kelser yanduru sakindim. Katigdi sakindim. Iki sad ulayu ini yigünüm oglanim beglerim budunum közi kasi yablak boldaci tip sakindim. Yogci sigitci Kitany Tatabi budun baslayu
Udar general geldi. Cin kaganindan İsiyi Likeng geldi. On binlik hazine, altın, gümüş fazla fazla getirdi. Tibet kaganından vezir geldi. Batıda gün batısındaki Sogd, İranlı, Buhara ülkesi halkından Enik general, Oğul Tarkan geldi.
Udar seng ün kelti. Tabgac kaganda İsiyi Likeng kelti. Bir tümen agi altun kümüş kergeksiz kelürti. Tüpüt kaganda bölün kelti. Kuriya kün batsikdaki Sogd Bercik er Bukarak ulus budunda Enik sengün Ogul Tarkan kelti.
On Ok oğlum Türgiş kaganından Makarac mühürdar, Oğuz Bilge mühürdar geldi. Kırgız kaganından Tarduş İnancu Cor geldi. Türbe yapıcı, resim yapan, kitâbe taşı yapıcısı olarak Çin kaganının yeğeni Cang general geldi.
On Ok oglum Türgiş kaganda Makarac tamgaci Oguz Bilge Tamgacı kelti. Kirkiz kaganda Tarduş Inancu Cor kelti. Bark itgüci bediz yaratigma bitig taş itgüci Tabgac kagan cikani Cang sengün kelti.

Kuzey-Doğu Yüzü

Kül Tigin koyun yılında on yedinci günde uçtu. Dokuzuncu ay, yirmi yedinci günde yas töreni tertip ettik. Türbesini, resimini, kitâbe taşını maymun yılında yedinci ay, yirmi yedinci günde hep bitirdik. Kül Tigin kendisi kırk yedi yaşında bulut çöktürdü ... Bunca resimciyi Tuygut vali getirdi.
Kül Tigin kany yilka yiti yigirtmike ucdi. Tokuzunc ay yiti otuzka yog ertürtümüz. Barkin bedizin bitig taşs[in] bicin yilka yitinc ay yiti otuzka kop alkd[imi]z. Kül Tigin ö[zi?] kırk artuk[i y]iti yaşıng[a] bulit bust[adi] ... bunca bedizcig Tuygut ilteber kelü[r]ti.

Güney-Doğu Yüzü

Bunca yazıyı yazan Kül Tigin'in yeğeni Yollug Tigin, yazdım. Yirmi gün oturup bu taşa, bu duvara hep Yollug Tigin, yazdım. Değerli oğlunuzdan, evlâdınızdan çok daha iyi beslerdiniz. Uçup gittiniz. Gökte hayattaki gibi ...
Bunca bitig bitigme Kül Tigin atisi Yol[l]ug Tigin bitidim. Yigirmi kün olurup bu taska bu tamka kop Yol[l]ug Tigin bitidim. İgar oglaning izda taygununguzda yigdi igidür ertigiz. Uca bardigiz. Tengr[ide] tirigdekice...

Güney-Batı Yüzü

Kül Tigin'in altınını, gümüşünü, hazinesini, servetini, dört binlik at sürüsünü idare eden Tuygut bu ... Beyim prens yukarı gök ... taş yazdım. Yollug Tigin.
Kül Tigining altunin kümişin agisin barimin tör[t bing?] yilk[is]in ayigma Tuygut bu ... begim tigit yügerü teng[ri ...] taş bitidim. Yol[l]ug Tigin.

Batı Yüzü

Batıdan Sogd baş kaldırdı. Küçük kardeşim Kül Tigin ... için, öle yite işi gücü verdiği için, TÜRK Bilge Kaganı, nezaret etmek üzere, küçük kardeşim Kül Tigin'i gözeterek oturdum. İnancu Apa Yargan Tarkan adını verdim. Onu övdürdüm.
Kuridin [S]ogud örti. Inim Kül Tigin... üçün öl[ü yitü?] isig küçüg birtük üçün TÜRK Bilge Kagan ayukika inim Kül Tiginig küzedü olurtum. İnancu Apa Yargan Tarkan atig [b]ilrtim. [An]i ögürt[üm].